Behlül Bir İki, Üç Gençtir

Halit Ziya Uşaklıgil, 19.8.1943’te. Suut Kemal Yetkin’e yazdığı mektupta, Aşk-ı Memnu konusunda şunları söylüyor:

«.Bana soruyorsunuz: Aşk-ı Memnu ne gibi etkiler altında ve nasıl yazılmıştır? diye… Bunun yanıtı biraz zor. Bilirsiniz ki bir şiir parçası, hikâye konusu belli bir kaynaktan gelen bir etkinin, yalnız bir tek etkinin ürünü değildir. Bir hava esintisi birçok karışık yaprakları savurarak şuraya buraya dağıtır, bunlardan bir kümeyi bir yana atar… İşte sanatçının gözüne, belleğine ilişen izlenim ler bunlardır. Bunlardan bir toplam çıkarmak onun eczasını birbirine ekleyip yapıştırmak, ona bir biçim vererek türlü öğelerini ipliklerle bağlamak için etkinliğe geçen asıl sanatçının hayalidir, renk renk taş parçalarından bir levha çıkarmak gibi bir iş. Bu işin sahibi, etmeni imgelemdir. Aşk-ı Memnu yazılırken İstanbul’un belli çevrelerin de, özellikle Boğaziçinde Melih Bey takımını andıran aileler vardı. Nitekim bugün de öyledir. Yazar bunları uzaktan yakından bilir ve tanırdı. Hayalinde birikmiş karmakarışık izlenimler vardı. Bunları billûrlaştırarak bir toplam çıkarmak için imgelemini kamçılamak yeterdi. Bu, demek değildir ki, Aşk-ı Memnu gerçekte var olan birtakım yüzlerden kopye edilmiştir. Eserde birçok kişiler vardır. Bunlardan hiçbiri belli birtakım kişilerin benzeri değildir. Ama genel toplamiyle birçok kişilerden eğretilenmiş dağınık eczadan bileşen bir varlıktır. Doğruluğu da bundan ibarettir. Örneğin eserin başlıca kişilerinden biri olan Behlûl benim özelliklerini tanıdığım bir, iki, belki iiç gençten toplanmış bir gençtir. Filân ve falana az çok benzer, ama yüzde yiiz filân değildir. Firdevs hanım ve kızları, hele Nihal ve babası, bunlar da öyle… Olaya gelince: O bütüniyle hayal ürünüdür. (…) Bu eserin birtakım üstünlükleri varsa onların başında kişilerin çok olması ve herbirinin özel ve kişisel bir hayat ile yaşamasıdır…» (Ulus gazetesinin Güzel Sanatlar Sayfası’nda 5.9.1943’te yayımlanan mektubun sadeleştirilmiş metni Türk Dili dergisinin Temmuz 1964 tarihli «Roman Özel Sayısı»ndan alınmıştır.)

Ben bu alıntıyı Fethi Naci’nin 100 Soruda ve Roman Toplumsal Değişme kitabının 60. sayfasında gördüm. Gerçek Yayınevi’nin yaptığı 2. baskıdaydı, Ekim 1990 tarihli.

Çok güzel anlatmış Uşaklıgil karakterlerini. Bir, iki, üç gencin karışımı olarak Behlül ise, ana görüntüde aklımızda kalan son haliyle görülüyor. Zaten artık, milletçe Behlül’den anladığımız tek bir insan. Google’da Behlül kelimesiyle arama yapınca hemen sadece tek bir yüzün görünüyor olması, Uşaklıgil’in harman edip yarattığı karaktere vurulmuş darbe gibi biraz. Kader!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s